MEL Workshop – ““Reflektime mbi Mekanizmin e Shtetit të së Drejtës të BE-së dhe zbatimin e tij në të ardhmen në vendet anëtarësuese të Ballkanit Perëndimor”, 13 mars 2024

Workshopi “Mekanizmi i Shtetit të së Drejtës”, i mbajtur të mërkurën më 13 mars 2024, përfshihu dy panele të dedikuara për temën. Ekspertë rajonalë dhe të BE-së, së bashku me aktorët e shoqërisë civile, morën pjesë në workshop, duke ofruar pikëpamjet dhe perspektivat e tyre për forcimin e së drejtës në vendet kandidate të Ballkanit Perëndimor.

Diskutimi i Panelit të Parë “Praktikat më të mira europiane për zbatimin e Mekanizmit të Shtetit të së Drejtës të BE-së në vendet kandidate të Ballkanit Perëndimor”

Z. Gledis Gjipali, Drejtor Ekzekutiv i Lëvizjes Europiane në Shqipëri, për sesionin e parë të panelit shtroi një pyetje kritike lidhur me nivelin e pjesëmarrjes së aktorëve të shoqërisë civile në mekanizmat e BE-së dhe pasojat e tyre për zhvillimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor. Ai u fokusua në nevojën për angazhim dhe bashkëpunim të veçantë midis shoqërisë civile dhe homologëve të BE-së për të siguruar zbatimin efektiv të mekanizmave të integrimit në rajon. Z. Gjipali theksoi rëndësinë e të mësuarit nga praktikat e BE-së dhe përdorimit të tyre si indikatorë për vendet e Ballkanit Perëndimor për të aplikuar në mënyrë efektive mekanizma të ngjashëm dhe për të përparuar në procesin e integrimit në BE. Duke përshkruar rolin e shoqërisë civile dhe rëndësinë e përputhjes me standardet dhe praktikat e BE-së, Z. Gjipali përfundoi fjalën e tij duke theksuar rëndësinë e përfitimit nga strukturat dhe partneritetet ekzistuese për të shtyrë përpara progresin në rajon.

Z. Peter Čuroš, avokat në VIA IURIS; Asistent kërkimor në Akademinë Polake të Shkencave në Varshavë; Koordinatori i Platformës Civile për Demokraci, e filloi fjalimin e tij duke sfiduar qasjen “një masë për të gjithë”, duke theksuar se mungon përshtatshmëria për çdo shtet dhe ul transparencën. Duke u nisur nga konteksti sllovak, z. Čuroš theksoi përkushtimin e Sllovakisë për transparencë duke siguruar publikimin e vendimeve të miratuara. Ai diskutoi Reformën Kushtetuese sllovake të vitit 2020, duke vënë në dukje se megjithëse ajo nuk u perceptua botërisht si një sulm, ajo solli ndryshime të rëndësishme, duke përfshirë shkarkimin e zyrtarëve të rangut të lartë si presidenti dhe nënkryetarët e Forcave Policore sllovake, dhe propozime për të shfuqizuar ose ndryshuar institucionet kryesore si Prokuroria e Posaçme dhe Zyra për Mbrojtjen e Sinjalizuesve. Z. Čuroš theksoi rolin e shoqërisë civile në mbështetjen e institucioneve shtetërore, duke mbrojtur për pjesëmarrjen e tyre aktive në procedurat legjislative dhe funksionimin si mbikëqyrës për të garantuar llogaridhënie dhe transparencë në qeverisje. Vërejtjet e tij sollën në vëmendje sfidat brenda kontekstit sllovak, duke theksuar gjithashtu rolin jetik të shoqërisë civile në promovimin e parimeve demokratike dhe mbështetjen e shtetit të së drejtës.

Z. Marko Todorović, hulumtues, Qendra e Politikave Europiane në Serbi, ofroi një analizë të detajuar të gjetjeve të tij kërkimore gjatë workshop-it. Bazuar në raportet e vitit 2020, z. Todorović dhe EPC punuan për të nxjerrë përfundime, duke identifikuar pesë shtylla kryesore nga ky studim aktual. Ai theksoi qasjet e ndryshme të ndërmarra nga Komisioni i BE-së në prezantimin e çështjeve, duke vënë në dukje se disa janë mbuluar tërësisht ndërsa të tjerat janë anashkaluar plotësisht. Z. Todorović nënvizoi se nevojitet më shumë informacion thelbësor në raporte, në vend të përshkrimeve të thjeshta, për të lehtësuar kuptimin dhe vlerësimin më të mirë. Veçanërisht, ai vuri në dukje se Maqedonia e Veriut kishte marrë vlerësimin më të lartë për funksionimin parlamentar, ndërsa Serbia kishte shënuar pikët më të ulëta në këtë drejtim, duke treguar pabarazitë mes vendeve të Ballkanit Perëndimor. Prezantimi i tij nxori në pah aspektet thelbësore të mekanizmit të shtetit të së drejtës dhe ofroi njohuri të vlefshme për diskutime dhe veprime të mëtejshme që synojnë forcimin e qeverisjes dhe kornizave ligjore në rajon.

Z. Nikola Jazadjiski, Lëvizja Europiane në Maqedoninë e Veriut, u thellua më tej në çështjen e shtetit të së drejtës në rajon. Ai ngriti një shqetësim të rëndësishëm në lidhje me mungesën e dukshme të progresit në adresimin e kësaj çështjeje thelbësore, pavarësisht rekomandimeve të përsëritura nga Komisioni Europian. Jazadjiski në këtë pikë nënvizoi një skepticizëm në rritje në lidhje me efektivitetin e qasjeve aktuale dhe besueshmërinë e përgjithshme të procesit. Duke theksuar përsëritjen e rekomandimeve pa progres të dukshëm, Jazadjiski theksoi një nevojë të menjëhershme për rivlerësim dhe rigjallërimin e strategjive për të adresuar në mënyrë efektive shtetitn e së drejtës. Dështimi për të bërë përparim domethënës në këtë drejtim jo vetëm që zvogëlon besueshmërinë e procesit të integrimit, por gjithashtu vë në pikëpyetje përkushtimin ndaj vlerave themelore europiane. Pavarësisht këtyre shqetësimeve, Jazadjiski pranoi një aspekt pozitiv të procesit, përkatësisht përfshirjen e vendeve të Ballkanit Perëndimor. Kjo njohje nënvizon rëndësinë e bashkëpunimit dhe angazhimit rajonal për të çuar përpara axhendën e integrimit.

Diskutimi i Panelit të Dytë “Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor – Një iniciativë e re rajonale dhe një sfidë e re për organizatat e sektorit civil”

Znj. Bojana Selakovic, Koordinatore e Konventës Kombëtare për BE-në në Serbi, në fjalimin e saj, ofroi detaje për procesin e konsultimit ndërmjet BE-së dhe OSHC-ve në rajon, veçanërisht në lidhje me zbatimin e Planit të Rritjes. Selakovic bëri me dije rëndësinë e këtij diskutimi, duke theksuar rolin e OSHC-ve në ofrimin e kontributit të prekshëm dhe perspektivave për aspekte të ndryshme të planit. Selakovic vuri në dukje se ekziston një nënpërfaqësim i OSHC-ve në procesin e konsultimit. Për më tepër, Selakovic ngriti një pyetje të rëndësishme për llogaridhënien dhe transparencën në proces. Ajo nënvizoi nevojën për qartësi se kush është përgjegjës për ofrimin e transparencës dhe për të siguruar që ndarja e fondeve të bëhet në mënyrë të duhur. Në këtë kapacitet, OSHC-të mund të kontribuojnë me njohuri të vlefshme, të ngrejnë zërin për transparencë dhe llogaridhënie dhe të ndihmojnë për të siguruar që fondet të ndahen në mënyrë efektive dhe në përputhje me objektivat e Planit të Rritjes.

Znj. Mileva Gjurovska, Koordinatore e Konventës Kombëtare për BE-në, Maqedonia e Veriut/Presidente e Lëvizjes Europiane në Maqedoninë e Veriut, ofroi perspektivën e saj për zbatimin e Planit të Rritjes dhe katër shtyllave të tij. Vërejtjet e Gjurovskës ritheksuan rëndësinë e miratimit të një qasjeje gjithëpërfshirëse për pjesëmarrje në procesin e zbatimit. Kjo qasje e tillë pasqyron një njohje të vështirësive e përpjekjeve të integrimit rajonal dhe nevojën për të angazhuar aktorë të ndryshëm për të siguruar suksesin e tyre. Gjithashtu, Gjurovska u ndal në rëndësinë e zbatimit të reformave në lidhje me Grup Kapitullin 1 – Themeloret, duke theksuar se ato do të shërbejnë si faktorë shtyrës kyç për marrjen e fondeve të ndara nga strategjia dhe mekanizmi i ri i përcaktuar në Planin e Rritjes. Në përfundim, ajo theksoi se përpjekjet bashkëpunuese midis vendeve të Ballkanit Perëndimor janë jetike për tejkalimin e sfidave të njëjta, shfrytëzimin e burimeve të përbashkëta dhe maksimizimin e përfitimeve të nismave të integrimit rajonal.

Z. Geron Kamberi, Eksperti i Integrimit Europian në Shqipëri, dha një këndvështrim mbi strategjitë e Planit të Rritjes për Ballkanin Perëndimor, duke u fokusuar veçanërisht në konvergjencën ekonomike me tregun e BE-së. Ai sqaroi se ndërkohë që plani premton zgjerimin e lidhjeve ekonomike me BE-në, mbetet e pasqaruar se si do ta drejtojnë vendet e Ballkanit Perëndimor këtë proces. Kamberi paraqiti një krahasim paralel midis Planit të Rritjes dhe Instrumentit për Asistencën e Para-Aderimit (IPA), duke vënë në dukje ngjashmëri në qasjen e tyre për të ofruar ndihmë financiare në këmbim të reformave. Ai i dha përparësi objektivit përfundimtar të krijimit të një tregu të përbashkët rajonal, të ngjashëm me vetë strukturën e BE-së. Megjithatë, Kamberi vuri në dukje gjithashtu se mekanizmi i financimit për Planin e Rritjes është i bazuar në merita, duke nënkuptuar se vendet duhet të demonstrojnë progres në reformat e dakorduara për të aksesuar ndihmën financiare. Në përfundim, Kamberi kërkoi që të forcohet llogaridhënia e OSHC-ve në mekanizmin e monitorimit si para ashtu edhe pas miratimit të fondeve. Ky theksim i përgjegjshmërisë pasqyron një angazhim më të gjerë për transparencë dhe qeverisje të mirë në përdorimin e burimeve financiare.

Z. Stefan Ristovski, hulumtues, Instituti për Politika Europiane në Maqedoninë e Veriut, në fjalimin e tij prezantoi një analizë të thellë të zhvillimeve të fundit brenda BE-së dhe implikimeve të tyre për Ballkanin Perëndimor, veçanërisht në dritën e vetos franceze dhe reagimit të BE-së që demonstron një vendosmëri të shtuar për të adresuar çështjet urgjente brenda rajonit. Ristovski vuri në dyshim shkallën në të cilën BE-ja i ka njohur dhe inkorporuar idetë e OSHC-ve në politikat dhe iniciativat e saj, duke nënvizuar nevojën për njohje dhe angazhim më të madh me OSHC-të. Ndryshe nga përsëritjet e mëparshme ku fokusi ishte kryesisht në institucionet qeveritare, Ristovski vuri në dukje se institucionet private tani po përfshihen në Procesin e Berlinit, duke treguar një përpjekje të bashkërenduar drejt përgatitjes nga poshtë-lart brenda kornizës së Planit të Rritjes. Si përfundim, ai bëri me dije shqetësimet për mungesën e transparencës dhe përfshirjes sistematike në hartimin e axhendave të reformës, duke theksuar nevojën për një hapje dhe gjithëpërfshirje më të madhe në procesin e politikëbërjes.

Pjesëmarrësit treguan interes dhe angazhim të konsiderueshëm në temat e diskutuara, veçanërisht në lidhje me stimujt e mundshëm për vendet që zbatojnë reformat dhe përfshirjen e OSHC-ve në sigurimin e cilësisë dhe vijueshmërinë në raportet vijuese, kryesisht në fushën e shtetit të së drejtës. Pjesëmarrësit kërkuan sqarime se si qeveria synon të rrisë transparencën në këtë proces, duke reflektuar një angazhim më të gjerë ndaj qeverisjes së mirë dhe menaxhimit të përgjegjshëm fiskal.