Modulet e Integruara MEL (Programi i Avancuar) – Vlerësimi i Politikave Publike: Analiza Empirike

Më 23 shtator 2025 u zhvillua Moduli i parë i avancuar i Programit të Integruar MEL për Politikat e Shtetit të së Drejtës, duke bashkuar pjesëmarrës nga organizatat e shoqërisë civile, akademia dhe fusha ligjore. Sesioni, i udhëhequr nga Mimoza Agolli, u fokusua në prezantimin e fazave kryesore të vlerësimit të politikave publike dhe mjeteve analitike që përdoren për të matur performancën dhe ndikimin e tyre.

Trajnimi nisi me një panoramë të plotë mbi fazën përgatitore të një procesi vlerësimi. Agolli shpjegoi mënyrën se si ndërtohet teoria e ndryshimit dhe zinxhiri i rezultateve, si mjete praktike për të ilustruar lidhjet shkak-pasojë midis aktiviteteve, produkteve, rezultateve afatshkurtra dhe ndikimit afatgjatë. Ajo theksoi se një zinxhir rezultatash i qartë dhe logjik ndihmon në shpjegimin e mënyrës se si politikat pritet të sjellin ndryshim, duke identifikuar në të njëjtën kohë risqet që mund të ndikojnë në arritjen e rezultateve. Pjesëmarrësit më pas u përfshinë në formulimin e pyetjeve të vlerësimit dhe zhvillimin e indikatorëve të matshëm. Agolli nënvizoi se pyetjet e vlerësimit duhet të konceptohen si hipoteza të testueshme, ndërsa indikatorët përkatës duhet të ndjekin parimin SMART – Specifikë, të Matshëm, të Arritshëm, Realistë dhe me Afat të përcaktuar. Përmes diskutimeve të udhëhequra, pjesëmarrësit analizuan mënyrat për të zgjedhur indikatorët e përshtatshëm, për të identifikuar burime të besueshme të dhënash dhe për të përcaktuar përgjegjësitë për mbledhjen dhe analizën e tyre, duke marrë në konsideratë gjithashtu aspektet etike dhe burimore.

Pjesa e dytë e trajnimit u përqendrua në analizën kauzale dhe kundërfaktuale në vlerësimin e politikave. Agolli prezantoi konceptin e kundërfaktit – domethënë, çfarë do të kishte ndodhur në mungesë të një politike apo programi të caktuar – dhe shpjegoi se si ky parim qëndron në themel të çdo vlerësimi të ndikimit. Duke përdorur shembuj praktikë, ajo ilustroi përdorimin e grupeve të trajtimit dhe kontrollit, si dhe sfidat që lidhen me vlefshmërinë dhe krahasueshmërinë e tyre. Agolli prezantoi gjithashtu standardin e artë të vlerësimeve të rastësishme, së bashku me metodat kuazi-eksperimentale, që përdoren kur randomizimi nuk është i mundur. Këto përfshijnë Diferenca-në-Diferencë, Regresionin me Ndërprerje dhe Përputhjen e Rezultateve sipas Probabilitetit (Propensity Score Matching). Pjesëmarrësit mësuan se si këto qasje ndihmojnë për të izoluar efektet e politikave dhe për të përcaktuar nëse rezultatet e vëzhguara janë vërtet pasojë e ndërhyrjeve specifike.

Moduli u përmbyll me ushtrime në grupe, ku pjesëmarrësit zhvilluan indikatorë dhe hipoteza bazuar në një kornizë vlerësimi të përdorur nga Banka Botërore. Ata diskutuan burimet e mundshme të të dhënave, identifikuan risqet kryesore dhe propozuan metodat analitike për matjen e ndikimit të politikave. Në përfundim të sesionit, pjesëmarrësit forcuan kuptimin e tyre mbi bazat e vlerësimit të politikave publike, rëndësinë e metodologjive rigoroze dhe aplikimin e analizës empirike në matjen e efektivitetit të politikave. Ky modul i parë vendosi bazat e Programit të Avancuar MEL, duke u dhënë pjesëmarrësve njohuritë konceptuale dhe mjetet analitike për vlerësimin e politikave të bazuara në evidenca.

***

Modulet e Integruara MEL zhvillohen në kuadër të projektit “Ndërtimi i Partneritetit mbi Çështjet Themelore: Fuqizimi i OSHC-ve për procesin e anëtarësimit në BE”, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian – IPA Civil Society Facility 2021, i cili zbatohet nga Lëvizja Europiane në Shqipëri dhe në bashkëpunim me Akademinë e Integrimit Europian dhe Negociatave (AIEN), Slovak Foreign Policy Association (SFPA) dhe Qendrën për Transparencë dhe Informim të Lirë (CTFI).