Takimi Rajonal ‘Drejtësia le të Sundojë Rajonin’ – “Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor dhe ndikimi i tij në përshpejtimin e reformave të Shtetit të së Drejtës”, 12 mars 2024

Më 12 mars 2024, Lëvizja Europiane në Shqipëri, në bashkëpunim me Këshillin Kombëtar të Integrimit Europian, organizuan një takim rajonal të titulluar “Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor dhe ndikimi i tij në përshpejtimin e reformave të Shtetit të së drejtës”. Ngjarja u zhvillua në Kuvendin e Republikës së Shqipërisë, në kuadër të projektit “Drejtësia le të Sundojë Rajonin” (Let the Justice Rule the Region), zbatuar përmes programit MATRA nga Ambasada e Mbretërisë së Vendeve të Ulëta. Pjesëmarrësit e angazhuar ishin përfaqësues të nivelit të lartë dhe aktorë të shoqërisë civile nga Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Serbia, të gjithë aktorë kryesorë në projektin rajonal.

Znj. Jorida Tabaku, Bashkëkryetare e Këshillit Kombëtar të Integrimit Europian, nisi takimin me një mirëseardhje të ngrohtë për të gjithë pjesëmarrësit, duke theksuar rëndësinë e Planit të ri të Rritjes për Ballkanin Perëndimor. Përtej përshpejtimit të thjeshtë ekonomik, ajo vuri në dukje rolin e tij kryesor në katalizimin e reformave që kanë mbetur të pazbatuara. Në qendër të kësaj nisme është domosdoshmëria e integrimit ekonomik dhe kultivimi i një tregu të fuqishëm rajonal. Në fjalën e saj, znj. Tabaku komentoi përgjegjësinë kolektive që i takon qeverisë dhe qytetarëve për zbatimin efektiv të këtyre reformave ekonomike. Në mënyrë të veçantë, ajo vuri në dukje aspektin e anashkaluar të bashkëpunimit dhe integrimit rajonal, të krahasuar me fokusin e veçantë në integrimin në BE. Plani i Rritjes shërben si një kujtesë thumbuese për potencialin e pashfrytëzuar brenda Ballkanit Perëndimor për një integrim të bashkuar. Në një vëzhgim pozitiv, znj. Tabaku pranoi rolin në rritje të Kuvendit në përparimin e axhendës së integrimit. Ajo nënvizoi rëndësinë jetike të komunikimit të qëndrueshëm ndërmjet institucioneve të pavarura dhe qeverisë, ku Parlamenti merr një rol qendror monitorues. Përmirësimet e fundit të funksioneve parlamentare, të përmbledhura në ligjin e ri “Për rolin e parlamentit në procesin e integrimit në BE”, shënojnë një hap të rëndësishëm drejt sigurimit të ndarjes dhe ekuilibrit të pushtetit qeveritar, elementë thelbësorë për ecurinë e suksesshme të procesit të integrimit.

Z. Toni Gogu, Bashkëkryetar i Këshillit Kombëtar të Integrimit Europian, në fjalën e tij hapëse diskutoi rolin kryesor të Planit të Rritjes si një katalizator për integrimin rajonal dhe atë europian. Me një angazhim të dalluar, ai zbuloi se Shqipëria do të përfitojë ndjeshëm, me rreth 1 miliard euro të destinuara për zhvillimin dhe rritjen ekonomike të vendit, financuar nga nisma e Bashkimit Europian. Duke njohur pozicionin e vlerësuar të Shqipërisë në rajon, z. Gogu shprehu besimin në disbursimin e fondeve, duke parashikuar një ndikim transformues. Duke u ndalur te transparenca dhe llogaridhënia, ai përshkroi një mekanizëm rigoroz monitorimi, ku progresi do të vlerësohet me përpikëri çdo gjashtë muaj për tregues të ndryshëm, me raporte të dorëzuara në Bashkimin Europian përpara ndarjes së fondeve. Duke u thelluar në strategjinë e shpërndarjes, z. Gogu sqaroi se gjysma e fondeve do të drejtohen për forcimin e buxhetit të shtetit, duke i dhënë mbështetje të menjëhershme nismave kombëtare. Ndërkohë, gjysma e mbetur do të përdoret në mënyrë strategjike nëpërmjet fondit të dedikuar të investimeve për Ballkanin Perëndimor, që synon nxitjen e zhvillimit të qëndrueshëm dhe përmirësimin e infrastrukturës në të gjithë rajonin. Më tej, z. Gogu la të kuptohet për implikime më të gjera të këtij investimi, jo vetëm në drejtim të rritjes ekonomike, por edhe në forcimin e lidhjeve mes Shqipërisë dhe homologëve të saj europianë. Kjo qasje gjithëpërfshirëse nënvizon angazhimin e Shqipërisë për të shfrytëzuar jo vetëm burimet financiare, por edhe për t’i përdorur ato për të çuar vendin drejt një të ardhmeje prosperiteti dhe integrimi.

H.E. Z. Reinout Vos, Ambasadori i Mbretërisë së Vendeve të Ulëta në Republikën e Shqipërisë përsëriti rëndësinë kryesore të prioritizimit të përpjekjeve integruese brenda Ballkanit Perëndimor. Duke artikuluar ndjekjen kolektive të një qëllimi të përbashkët të ardhshëm si anëtarë të BE-së, ai theksoi nevojën për të kapërcyer sfidat dypalëshe që shpesh pengojnë progresin në rajon. Në fjalën e tij, ambasadori foli më shumë mbi vlerat thelbësore të përgjegjshmërisë, transparencës dhe efikasitetit, duke pohuar se këto parime duhet të mbështesin çdo fazë të zbatimit të reformave të reja. Duke u mbështetur nga Samiti i fundit i mbajtur në Tiranë, ai theksoi konsensusin e fuqishëm mbi nevojën urgjente për të përshpejtuar reformat, veçanërisht në fushat kyçe të rritjes ekonomike. Duke përshpejtuar rrugën e integrimit për Ballkanin Perëndimor, Ambasadori parashikoi një miratim më të efektshëm të rregulloreve dhe standardeve të BE-së. Kjo përpjekje e përbashkët, sugjeroi ai, jo vetëm që lehtëson bashkimin rajonal, por gjithashtu rrit gatishmërinë e rajonit për t’u përafruar standardet me ato të acquis. Duke patur këtë vrull, rajoni mund të kapërcejë ndarjet historike dhe të krijojë një rrugë të bashkuar drejt një të ardhmeje të përbashkët europiane.

Znj. Elvira Kovacs, Kryetare e Komitetit të Integrimit Europian të Asamblesë Kombëtare të Serbisë, përmes një video-mesazhi paraqiti njohuritë e saj mbi Planin e Rritjes për Ballkanin Perëndimor, i cili qëndron si një shenjë shprese dhe mundësie, duke paralajmëruar një epokë transformuese të zhvillimit ekonomik dhe integrimit. Ajo nënvizoi se në Serbi, Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor paraqet një udhërrëfyes strategjik drejt konvergjencës  ekonomike dhe zhvillimit brenda kontekstit europian. Ky udhërrëfyes hedh dritë mbi prioritetet kryesore të tilla si rritja e lidhjeve tregtare dhe investimeve me vendet fqinje dhe BE-në, përshpejtimi i reformave në fusha kritike si Shteti i së Drejtës dhe prioritizimi i zhvillimit të infrastrukturës për të përmirësuar lidhjen dhe konkurrencën për të gjithë rajonin. Gjithashtu, ajo bëri të qartë se përmes Planit të Rritjes do të theksohet rëndësia e bashkëpunimit rajonal në adresimin e sfidave të përbashkëta dhe avancimin e interesave të përbashkëta. Duke u përafruar me objektivat e përshkruara në Planin e Rritjes, Serbia synon të forcojë pozicionin e saj brenda Ballkanit Perëndimor dhe të përparojë drejt anëtarësimit eventual në BE, duke demonstruar përkushtimin e saj ndaj vlerave dhe standardeve europiane.

Znj. Odeta Barbullushi, Këshilltare e Kryeministrit dhe Koordinatore Kombëtare për Zonën Ekonomike Rajonale në Shqipëri, bëri një analizë teknike gjithëpërfshirëse të nismës së Planit të Rritjes dhe implikimeve të saj për rajonin. Duke hedhur dritë mbi dinamikën e zhvillimit në kontekstin europian, ajo preku rëndësinë e rritur të Ballkanit Perëndimor në mes të tensioneve të përshkallëzuara të shkaktuara nga agresioni rus ndaj Ukrainës. Me rajonin që merr një rol strategjik në zbatimin e sigurisë europiane, ajo i kushtoi vëmendje domosdoshmërisë për veprimtari të bashkuar dhe bashkëpunim të ngushtë midis vendeve të Ballkanit. Ajo vuri theksin në disa sfida të shumëanshme – tranzicioni i gjelbër dhe nevoja urgjente për të forcuar kapitalin njerëzor kërkon një qasje strategjike, të mbështetur nga plane konkrete dhe ndërhyrje të synuara në fushat kryesore prioritare. Për më tepër, ajo theksoi rëndësinë e përafrimit të strategjive rajonale me objektivat kryesore të përshkruara në Planin e Rritjes, i cili përcakton shtatë fushat kryesore prioritare për veprim. Duke përqendruar përpjekjet në këto shtylla strategjike, vendet e Ballkanit mund të lundrojnë në mënyrë efektive në kompleksitetin e peizazhit bashkëkohor gjeopolitik duke shfrytëzuar njëkohësisht mundësitë për rritje dhe zhvillim të qëndrueshëm.

Z. Gledis Gjipali, Koordinator i Konventës Kombëtare për Integrimin Europian/ Drejtor Ekzekutiv i Lëvizjes Europiane në Shqipëri, në fjalën e tij hapëse vuri në pah rolin kryesor të Planit të Rritjes në formësimin e trajektores së zhvillimit të rajonit. Në qendër të këtij vizioni, theksoi ai, është i domosdoshëm roli i aktorëve të shoqërisë civile, të cilët shërbejnë si vrojtues të llogaridhënies dhe transparencës para, gjatë dhe pas zbatimit të reformave. Përtej retorikës së thjeshtë, ai theksoi nevojën për angazhimin kuptimplotë të këtyre aktorëve si agjentë aktivë në forcimin e performancës dhe shqyrtimin e të gjitha aspekteve të procesit të reformës. Për më tepër, z. Gjipali theksoi se përfshirja e shoqërisë civile duhet të kapërcejë pjesëmarrjen simbolike, në vend të kësaj duhet të evoluojë në mekanizma instrumentalë për rritjen e efikasitetit dhe efektivitetit të nismave reformuese. Ndërsa rajoni përpiqet të përafrohet me standardet e BE-së, ai vlerësoi funksionin kritik të aktorëve të shoqërisë civile për të siguruar që reformat të jenë jo vetëm gjithëpërfshirëse, por edhe të zbatohen me besnikëri në përputhje me këto standarde. Duke marrë përsipër një rol vigjilent mbikëqyrës, shoqëria civile mund të luajë një rol vendimtar në ruajtjen e integritetit dhe suksesit të axhendës së reformave.

Znj. Bojana Selakovic, Koordinatore e Konventës Kombëtare të BE-së në Serbi, e nisi fjalimin e saj duke pohuar se Ballkani Perëndimor po kalon në një epokë të re dhe se ata po përballen me detyrën e rëndësishme për të përqafuar dhe zbatuar me përpikëri këtë nismë. Pavarësisht mospërputhjes në kohën e aplikimeve për anëtarësim në BE – Serbia dhe Maqedonia e Veriut kanë nisur procesin vite përpara Shqipërisë – por tani Shqipëria është në të njëjtën linjë, Koordinatorja vuri theksin tek nevoja kritike për përpjekje bashkëpunuese midis të gjithë aktorëve rajonalë. Duke njohur aspiratat dhe sfidat e përbashkëta, ajo tërhoqi vëmendjen për domosdoshmërinë e rritjes së bashkëpunimit dhe investimeve brenda rajonit. Për më tepër, ajo la të kuptohet për implikimet më të gjera të kësaj nisme, duke kapërcyer thjesht integrimin ekonomik. Ajo përmendi potencialin për nxitjen e solidaritetit, stabilitetit dhe prosperitetit më të madh në të gjithë Ballkanin Perëndimor. Duke përfituar nga forcat dhe burimet e përbashkëta, vendet mund të përparojnë kolektivisht në rrugën drejt anëtarësimit në BE, duke formuar kështu një të ardhme më të bashkuar dhe më elastike për regjimin në tërësi. Së fundi, ajo ripohoi se qasja qytetare e zgjerimit në rajon është thelbi i procesit të integrimit europian.

Znj. Mileva Gjurovska, Koordinatore e Konventës Kombëtare për BE-në për Maqedoninë e Veriut / Presidente e Lëvizjes Europiane në Maqedoninë e Veriut, ripohoi rëndësinë kryesore të nxitjes së bashkëpunimit të fortë brenda Ballkanit Perëndimor për të zbatuar në mënyrë efektive reformat e fundit të mundshme. Duke theksuar përkushtimin e palëkundur të Maqedonisë për të forcuar lidhjet rajonale, ajo nënvizoi nevojën për pjesëmarrje gjithëpërfshirëse nga të gjitha palët e interesuara, duke përfshirë organet qeveritare, shoqërinë civile dhe sektorin privat, për të siguruar zbatimin gjithëpërfshirës të reformave. Ajo u fokusua në potencialin e përpjekjeve bashkëpunuese jo vetëm për të përshpejtuar progresin, por edhe për të kultivuar një ndjenjë solidariteti dhe mbështetjeje reciproke midis vendeve të Ballkanit Perëndimor. Duke ndarë qëllimet dhe burimet, ajo bëri të qartë se Maqedonia e Veriut synon të luajë një rol proaktiv në forcimin e lidhjeve me homologët e saj ballkanikë, duke i hapur rrugën zhvillimit të qëndrueshëm dhe integrimit më të ngushtë brenda Bashkimit Europian. Vërejtjet e saj theksuan rëndësinë e angazhimit aktiv dhe veprimit kolektiv në realizimin e vizionit të përbashkët të prosperitetit dhe stabilitetit në rajon.

Diskutimi i parë i panelit “Përshpejtimi i reformave për Themeloret: Përafrimi me objektivat e Planit të Rritjes për Ballkanin Perëndimor bazuar në katër shtyllat” ofroi një pasqyrë gjithëpërfshirëse të perspektivave dhe sfidave ekonomike të rajonit. Në qendër të diskutimit ishte domosdoshmëria e nxitjes së bashkëpunimit midis vendeve fqinje për të çuar përpara progresin ekonomik. Panelistët theksuan nevojën e zbatimit të reformave strukturore për të përmirësuar fusha të ndryshme në vendet përkatëse. Ky plan i ri u shfaq si një shtytës kryesor i rritjes, me vëmendje të veçantë në përshpejtimin e politikave në përputhje me standardet e BE-së për të zhbllokuar potencialin e rajonit për përparim të mëtejshëm drejt rrugës së BE-së. Paneli nënvizoi gjithashtu rëndësinë e adresimit të nismave të përbashkëta të tregut rajonal, duke i dhënë njëkohësisht prioritet zhvillimit gjithëpërfshirës në shtatë fusha prioritare për të forcuar lidhjen dhe bashkëpunimin rajonal. Diskutimi theksoi potencialin e rajonit për arritjen e prosperitetit dhe elasticitetit afatgjatë.

Panelistët që morën pjesë në këtë diskutim ishin z. Vladimir Ateljevic, Këshilltar i Ministrit pë Integrimin Europian në Serbi; Z. Aleksandar Kržalovski, Bashkëkryetar i Grupit të Punës 6 – Kundër Korrupsionit NCEU-MK / Drejtor Ekzekutiv i Qendrës Maqedonase për Bashkëpunim Ndërkombëtar (QMBN); Z. Gentjan Skara, Pedagog i të Drejtës së BE-së dhe të Drejtës së Konkurrencës, Universiteti Epoka në Shqipëri; Znj. Jelica Minić, Presidente e Lëvizjes Europiane në Serbi; dhe z. Viktor Mitevski, President i Shoqatës për Hulumtime dhe Analiza ZMAI, Maqedoni e Veriut.

Në panelin tonë të dytë “Mësimet nga zbatimi i Mekanizmit të Shtetit të së Drejtës të BE-së në Shtetet Anëtare dhe implikimet e tij për Ballkanin Perëndimor”, nënvizuam rolin kritik që luan Shteti i së Drejtës në sigurimin e stabilitetit dhe prosperitetit për të dyja palët, për vendet anëtare të BE-së dhe për Ballkanin Perëndimor. Duke reflektuar mbi përvojat e vendeve të BE-së, theksuam natyrën e domosdoshme të gjyqësorit të pavarur, kontrollet dhe balancat efektive, transparencën, llogaridhënien dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut si shtyllat themelore të një kuadri ligjor elastik. U bë e qartë se ekziston një nevojë urgjente për përpjekje të përbashkëta në ndërtimin e kapaciteteve, forcimin e institucioneve dhe reformat e vazhdueshme ligjore brenda Ballkanit Perëndimor për të forcuar Shtetin e së Drejtës. Duke i dhënë përparësi këtyre nismave, ne mund të hedhim bazat për një shoqëri më të drejtë dhe më të barabartë.

Panelistët që morën pjesë në këtë diskutim ishin znj. Elda Zenelaj, Drejtore e Sekretariatit Teknik, Këshilli Kombëtar i Integrimit Europian në Shqipëri; Znj.Aleksandra Deanovska Trendafilova, Koordinatore e Grupit të Punës 3 të NCEU-MK  – Gjyqësori dhe të Drejtat Themelore (Kapitulli 23) / Profesore në Fakultetin Juridik “Justiniani I”, Maqedoni e Veriut; Z. Marko Todorović, Hulumtues, Qendra e Politikave Europiane, Serbi, dhe z. Muhamed Halili, Zëvendës President i Lëvizjes Europiane në Maqedoninë e Veriut/ Bashkëkryetar i Grupit të Punës 3 NCEU-MK  – Gjyqësori dhe të Drejtat Themelore, Maqedoni e Veriut.

Pjesëmarrësit e takimit rajonal diskutuan gjerësisht rolin vendimtar të parlamenteve kombëtare në përparimin e integrimit në BE, duke trajtuar rolin e tyre të rëndësishëm në ndërmarrje e reformave ligjore. Ata theksuan domosdoshmërinë e përfshirjes parlamentare në formësimin e politikave në përputhje me standardet e BE-së. Për më tepër, ata theksuan rëndësinë e institucioneve të BE-së në sigurimin e zbatimit efektiv të reformave të përshkruara në Planin e ri të Rritjes, duke u fokusuar në bashkëpunimin midis qeverive kombëtare dhe organeve të BE-së. Diskutimet gjithashtu drejtuan vëmendjen te vlerësimi i konsensusit midis organizatave të shoqërisë civile (OSHC) dhe palëve të interesuara në lidhje me sfidat e pranimit, duke eksploruar pengesat e mundshme për pjesëmarrjen e OSHC-ve. Në përgjithësi, diskutimet vendosën theksin në kompleksitetin e rrugëtimit të integrimit dhe rëndësinë e bashkëpunimit shumëpalësh në tejkalimin e pengesave dhe nxitjen e progresit.